Oudega (sm) deel 3

De nieuwe tijd

Deze vondsten maken duidelijk dat men in deze streken welvaart kende. Dit bleef zo tot in de 17de eeuw. Oudega was toen het belangrijkste dorp van de grietenij met drieenzestig stemhebbende boerderijen. Het dorp bestond oorspronkelijk uit twee kernen: de Sânbuorren en it West en drie uitbuorren: it Utein, de Opperbuorren en de Geasten.

Nieuwetijd1

De grietman woonde daarom ook in Oudega op de “Oud Stins” op het West. Hij heette Aempke Geukeusz. Deze stins moet gestaan hebben op de plek van de derde huisplaats ten oosten van de Dykfenne. Waarschijnlijk bestond de stins uit een boerderij. Er zijn geen grachten of een stinswier aangetroffen.

Nieuwetijd2

Vanaf de 13de eeuw werd het laagveen in de omgeving van Oudega weg gegraven en langs de oude Hooidamssloot vervoerd. Op die manier ontstonden er uiteindelijk veenplassen. Zoals de Eastersanding en de Westersanding. De overheden zagen dat met lede ogen aan, want zij misten een bron van inkomsten, nl de floreenrente, die over het land betaald moest worden. Er bleven immers niets anders dan uitgestrekte waterplassen of waardeloze petgaten over.

Nieuwetijd3

De Reformatie deed in 1581 Joannes Uffesz als pastoor vertrekken en heette Emarus Marai welkom als eerste predikant van Oudega, Nijega en Opeinde. De Sint -Agatha tsjerke heette nu de Gereformeeerde kerk.

Oudega was van 1625 tot 1839 ook de woonplaats van de grietmannen uit de familie van Haersma. De familie woonde tot 1661 op “Oud Haersmastate”, gelegen ten oosten van de Sint- Agathatsjerke aan de Sânbuorren tot Arent van Haersma “Groot Haersmastate” liet bouwen. In 1661 was de bouw van deze state gereed.

Nieuwetijd4

Oorspronkelijk lag hier een kloosterzathe, bestuurd vanuit het klooster in Smalle Ee.

Aangezien de oude Heawei naar de Hooidammen in het verlengde van de Achterwei lag, was de familie van Haersma van mening dat deze weg te dicht bij hun state lag en legde ze met de eigengeërfden van Oudega, Nijega en Opeinde in een contract vast dat de weg verlegd zou worden. De Great Haersma weg werd nu de verbinding van de State met de Buorren.

Nieuwetijd5

De van Haersma’s boerden goed. Ze zaten in allerlei overheidsinstanties en ook financieel ging het goed. In 1813/14 stond H.L.v. Haersma op de vijfde plaats van de top zestig van de meest “begoedigde” inwoners van het Departement “Vriesland”. Het behoorde tot de taak van de grietman om recht te spreken, daarom stond vanaf 1664 het rechthuis ook in Oudega.

Nieuwetijd6